Het einde van de rode mens

2 Dec

Recensie van ‘Het einde van de rode mens’ (Svetlana Alexijevitsj) voor de Leeswolf.

Was het leven in de Sovjet-Unie nu goed of slecht? Voor westerlingen lijkt het antwoord op die vraag eenvoudig. Maar vele oud-Sovjetburgers worstelen tot vandaag met die vraag.

In haar nieuwste boek, ‘Het einde van de rode mens: leven op de puinhopen van de Sovjet-Unie” (oorspronkelijke titel: ‘tweedehandstijd’) maakt de internationaal bekroonde Svetlana Alexijevitsj (°1948) de balans op van de voorbije decennia. Daarvoor interviewde de Wit-Russische schrijfster een hele rij oud-Sovjetburgers over hun concrete leven als ‘rode mens’. Uit die getuigenissen komt ook hun beeld op de wereld van vandaag en gisteren naar voren. Centraal staat het voortdurende conflict tussen pro- en anticommunisten, die hun gemeenschappelijke verleden door een compleet andere bril bekijken.

eindevdrodemens‘Het einde van de rode mens’ valt in twee delen uiteen, die min of meer overeenkomen met de regeerperiodes van Boris Jeltsin en Vladimir Poetin. Het eerste deel (‘Troost door de apocalyps’) bevat tien thematische hoofdstukken over het eerste decennium na de Val van de Sovjet-Unie (1991-2001). Die eerste jaren werden gekenmerkt door grote chaos en losbandig kapitalisme. Zo laat Alexijevitsj een vrouw aan het woord die zonder het goed te beseffen haar eigendomswoning aan een bende maffiosi kwijtspeelde. ‘Dieven en speculanten’, daarmee vergelijkt iemand in het boek de zakenlui in de jaren negentig. Vijftien jaar later verwierf de Russische oppositiepoliticus Alexei Navalny bekendheid door de partij van Vladimir Poetin op precies dezelfde wijze te omschrijven… Daarom blinken vele verhalen uit in wat Duitsers ‘Ostalgie’ noemen: het verlangen naar het goede, eenvoudige leven ten tijde van het communisme.

In het tweede deel (‘De bekoring van de leegte’) komt het daaropvolgende decennium aan bod (2002-2012), dat Alexijevitsj zelf in West-Europa meemaakte, op de vlucht voor het Wit-Russische regime. Hoewel de jaren na de millenniumwissel enige economische welvaart in Rusland brachten, is het opvallend hoe zwart, donker en hopeloos de ondertoon van vele verhalen uit het boek zijn. Een Armeens-Azerbeidzjaans koppel, een balletdanser die naar het leger moet, Tadzjiekische loonarbeiders, een dienster met zelfmoordneigingen (“ik heb nog maar weinig tranen”): allemaal leiden ze een onwaarschijnlijk hard leven waarop de meeste lezers niet jaloers zullen zijn.

Het grootste probleem van ‘Het einde van de rode mens’ is dat veel politieke gebeurtenissen uitgebreid besproken maar niet geduid worden. Hoewel het boek een goed notenregister van de vertaler bevat, moeten zaken als de rol van Boris Jeltsin, het Comité voor de Noodtoestand of ‘de coup’ van december 1991 tot de parate kennis van de lezer horen.

Het nieuwste boek van Svetlana Alexijevitsj geeft een fascinerende blik in de gedachten van ‘de man in de straat’ in Rusland. Die laatste krijgt het woord terwijl de auteur noteert en registreert. Dat leidt soms tot van de pot gerukte complottheorieën of vervelende toogpraat. Maar ook die verhalen zijn enigszins representatief voor de ontgoochelde houding van vele Russen vandaag.

*** goed
III moeilijk, voor experts

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: