Ze volgden me op straat

10 Sep

Recensie van het boek ‘Ze volgden me op straat’ (Oksana Tsjelisjeva) voor de Leeswolf 

Oksana Tsjelisjeva doceerde lange tijd Latijn en Engels aan de universiteit in haar thuisstad Nizjni Novgorod; in haar vrije tijd schreef ze artikelen over het behoud van stedelijk erfgoed. Aan dat rustige leven komt een einde als ze in 2003 op de tram betrokken raakt bij een incident met een dronken FSB-agent die weigert een kaartje te kopen. Tsjelisjeva wil zich engageren tegen dergelijk onrecht en wordt actief bij de niet-gouvernementele organisatie (ngo) ‘Russisch-Tsjetsjeense Vriendschapsvereniging’, die mensenrechtenschendingen in Tsjetsjenië aanklaagt. Nochtans heeft ze geen enkele band met de woelige en gevaarlijke regio, bijna 2000 kilometer verwijderd van haar woonplaats. ‘De zorg voor de toekomst van het Rusland dat ik voor mijn dochter wens’ omschrijft ze als grootste drijfveer voor haar nieuwe strijd.

oksanaIn het boek ‘Ze volgden me op straat: de moord op een journalist en andere horrorverhalen uit het huidige Rusland’ beschrijft de moedige vrouw wat ze meemaakte sinds ze politiek actief is (‘Ik ben de politiek niet ingegaan. In plaats daarvan is die mijn leven binnengedrongen’). Het overheidsagentschap voor terrorismebestrijding verdenkt Tsjelisjeva en haar mensenrechten-ngo van extremisme. Dat leidt tot pesterijen en verregaande intimidatie van overheidswege. Zo zien ngo-medewerkers die geen treinticket mogen kopen om naar een betoging in Moskou te gaan, achter het treinloket 20 pasfoto’s van ‘extremisten’ (lees: zichzelf) liggen.

Daarnaast getuigt Tsjelisjeva op aangrijpende wijze hoe de Russische activistenwereld in 2006 reageerde op de moord op de kritische journaliste Anna Politkovskaja, waarmee Tsjelisjeva een paar dagen na haar dood nog een afspraak zou hebben over een project in Tsjetsjenië. Maar meest beklijvend is Tsjelisjeva’s relaas van het gijzelingsdrama in het Noord-Ossetische Beslan in 2004. Daarbij kwamen honderden mensen, waaronder veel schoolkinderen, om, mede omwille van de reactie van de Russische overheid. Tsjelisjeva laat vrouwen aan het woord die de aanslag nipt overleefden maar talloze familieleden en vrienden op gruwelijke wijze verloren. De door Tsjelisjeva begeleide nabestaanden botsen hierna op een muur bij de Russische overheid, die elke schuld ontkent en verantwoordelijke ambtenaren de hand boven het hoofd houdt.

Onder het bewind van Vladimir Poetin is Rusland volgens haar ‘opgeschud door 56 terreurdaden, waarbij meer dan 20.000 onschuldige mensen zijn omgekomen. Geen van deze afschuwelijke misdaden is grondig onderzocht.’ Maar de meeste kritiek uit ze op de Tsjetsjeense president Ramzan Kadyrov (‘een laaggeschoolde man met een neiging tot geweld’). Sinds zijn aantreden is Tsjetsjenië uitgegroeid tot ‘een gigantisch concentratiekamp’.

Bepaalde passages van het boek zijn enigszins onduidelijk voor wie minder vertrouwd is met de Russische actualiteit of omwille van de soms zwakke vertaling (uit het Engelse origineel). Met ‘Ze volgden me op straat’ schetst Tsjelisjeva, dit jaar bekroond met de PEN-Award, in elk geval een onthutsend en onrustwekkend beeld van de mensenrechtensituatie in Rusland. De blik van Tsjelisjeva is vooral fascinerend omdat ze de belangrijkste momenten in Rusland zelf van dichtbij meemaakte en goed thuis is in de kleine wereld van Russische mensenrechtenactivisten. Haar collega’s-activisten Anna Politkovskaja en Natalia Estemirova bekochten hun strijd met hun leven. Sinds 2008 zet Tsjelisjeva haar strijd verder vanuit Finland, waar ze noodgedwongen verblijft. Elke lezer van ‘Ze volgden me op straat’ zal het gevoel bekruipen dat Oksana Tsjelisjeva ook daar grote risico’s loopt, zolang binnen en buiten Rusland niet meer van dergelijke heldhaftige activisten opstaan.

Lukas Vanacker

 

**** Zeer goed
II Vraagt inspanning

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: