Wie is bang van de NMBS?

27 nov

Europese Commissie wil binnenlands reizigersvervoer tegen 2019 liberaliseren

De Nederlandse Spoorwegen krijgen al jaren concurrentie van de private vervoersmaatschappij Veolia. Als het van de Europese Commissie afhangt, kunnen ook Belgen binnenkort kiezen op welke trein ze stappen. Die liberalisering kan het spoor een nieuwe dynamiek bezorgen, zo bleek op een studieavond die Europees Parlementslid Philippe De Backer (Open VLD) organiseerde.

Begin dit jaar stelde de liberale Eurocommissaris voor Transport Siim Kallas het ‘Vierde Spoorpakket’ voor. Na het goederenvervoer en het internationale personenvervoer wil de Europese Commissie ook het binnenlandse personenvervoer op het spoor volledig vrijmaken. Vanaf december 2019 zou elke lidstaat verplicht zijn om de reizigersvervoerscontracten openbaar aan te besteden. Tegelijkertijd wil Kallas de rol van de onafhankelijke infrastructuurbeheerders binnen de Europese spoorwegsector versterken. Momenteel buigt het Europees Parlement zich over het Commissievoorstel.

Visgraatmodel of stermodel

Op een studieavond over het spoor vertelde Gentenaar Manu Lageirse over zijn ervaringen als CEO van Veolia Transport Nederland, een dochter van de Franse multinational Veolia. Dat vervoerbedrijf haalde in 2006, na een openbare aanbestedingsprocedure, twee spoorcontracten in de Nederlandse provincie Limburg binnen. Intussen vervoerden de 24 Veolia-treinen al bijna tien miljoen reizigers. Op vijf jaar tijd noteerde het bedrijf een reizigersgroei van 40%. Toch betaalt de provincie Limburg nog steeds 41% van de exploitatiekosten, de ticketverkoop zorgt voor de rest.

Om de concurrentie met de Nederlandse Spoorwegen (NS) aan te gaan, voerde Veolia een nieuw vervoerpatroon in. “De NS laten lange treinen in de drukke Randstad rijden”, legde Manu Lageirse uit. “Van zodra die treinen de Randstad verlaten, rijden ze voor de helft leeg verder tot de eindplaats. Op minder belangrijke trajecten is de frequentie van de NS-treinen dan weer erg laag, terwijl er geregeld bussen naast het spoor rijden. Daarom voerde Veolia een ‘visgraatmodel’ in: korte, drieledige treinen stoppen aan knooppuntstations. Bussen van Veolia vervoeren de reizigers van en naar die knooppunten. Op die manier kunnen we voor dezelfde prijs vaker treinen laten rijden.”

Luc Vansteenkiste, directeur Infrastructuur bij de Belgische spoornetbeheerder Infrabel, erkende dat de sleutel van de spoorliberalisering bij de organisatie van de overstappen ligt. “In België rijden bijna alle treinen door de Noord-Zuidverbinding in Brussel. Daardoor hoeven reizigers niet over te stappen. Maar tijdens de piekuren vormt de Noord-Zuidas een flessenhals. In de spits rijden elk uur 96 treinen door de smalle tunnels. Veel meer treinen kan de as niet slikken”, aldus Vansteenkiste. Daarom opperde de Infrabel-directeur de mogelijkheid om het Brusselse ‘stermodel’ te vervangen door een ‘knooppuntenmodel’ dat op overstappen is gebaseerd. Zo ontstaan nieuwe trajecten voor andere spoorondernemingen.

Stefan Stynen, voorzitter van reizigersvereniging TreinTramBus, toonde zich voorstander van het Veolia-model. Stynen kwam meteen met een voorbeeld op de proppen: “Op de lijn Antwerpen-Boom-Puurs rijdt één gammele trein per uur. Hoewel in die regio veel mensen wonen, vertrekt de voorlaatste rechtstreekse trein al om 19 uur in Antwerpen. Bovendien rijden de bussen van De Lijn vaak naast het spoor. Bustickets zijn goedkoop, maar de rit duurt eindeloos. Op dat traject kan een openbare aanbesteding in het voordeel van de reiziger spelen.”

Prijzenpolitiek

TreinTramBus wil dat reizigers in België met één ticket alle openbare vervoersmiddelen kunnen gebruiken. Daarvoor zullen de prijzen van de spoormaatschappij NMBS en De Lijn naar elkaar moeten toegroeien. Ook in Nederland blijkt dat een lastige oefening. De Nederlandse Spoorwegen stellen nog steeds de treintarieven vast, innen alle ticketinkomsten en storten die door aan de private spoorondernemingen. Manu Lageirse verdenkt de NS ervan om op die manier 20% van de inkomsten van Veolia achter te houden.

Lageirse vindt dat men het gedrag van treinreizigers via de prijzenpolitiek moet sturen. “50% van alle Nederlandse treingebruikers zijn studenten die gratis mogen reizen. We kunnen hen voor de keuze plaatsen: ofwel betalen studenten tijdens de spits voor de trein, ofwel reizen ze gratis buiten de piekuren. Wanneer de kaartjes altijd even duur zijn, neemt iedereen de trein om negen uur ’s ochtends.”

Klantvriendelijk

Volgens TreinTramBus zal de reiziger profiteren van de geplande spoorliberaliseringen. Volgens voorzitter Stefan Stynen bewijst het Nederlandse voorbeeld dat nieuwe spelers voor een nieuwe dynamiek zorgen. “Met een ander exploitatiemodel baten private spoorondernemingen de lijnen uit waarvoor de Nederlandse Spoorwegen geen interesse tonen.” In tegenstelling tot de NS, die hun diensten verbeterden onder druk van de concurrentie, innoveert de NMBS in de ogen van de reizigersvereniging onvoldoende. “Het Gewestelijk ExpresNet in Brussel is ons Monster van Loch Ness: iedereen kent het maar niemand heeft het ooit gezien”, verzuchtte Stynen. “De invoering van lichtgewichttreinen of eenmansbediening met camerabewaking: zoiets lukt in België gewoonweg niet.”

Opvallend was dat niemand zich op de studieavond tegen de liberalisering verzette. Zelfs de NMBS ziet intussen de voordelen van de vrijmaking van de markt in. De monopolist verwoordde het diplomatisch bij een eerste evaluatie van het Vierde Spoorpakket: “Meer druk om in versneld tempo te evolueren naar een efficiënter en klantvriendelijker bedrijf.” Concurrenten kunnen de NMBS daarbij op het goede spoor zetten.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: